دومين نفر باشم . اين كتاب مشتمل بر 102 نوع از علوم قرآن است وتاليف آن در سال 872 قمري به پايان رسيده است ، يعنى زماني كه هنوز عمر سيوطى از 23 سال فراتر نرفته بود ؛ اما گويا اين تاليف سيوطى را قانع نكرده بود وأو با ترديد در انديشهء تأليفى مبسوط تر به سر مىبرد ، تا اين كه به البرهان زركشى دست يافت ، وپس از مطالعهء آن عزم خود را جزم كرده والاتقان في علوم القرآن را تأليف مىكند تا مقدمه‌اى باشد براي تفسير بزرگش موسوم به مجمع البحرين ومطلع البدرين كه اكنون در ميان تأليفات سيوطى ديده نمىشود . سيوطى خود در اين باره چنين نوشته است : پس از تأليف التحبير في علوم التفسير كه برخى از صاحبان تحقيق كه در طبقه استادان من بودند نسخه‌اى از روى آن براي خود نوشتند ، به ذهنم خطور كرد كه كتابي مبسوط ومنضبط در اين باره تأليف كنم وهمه مطالب را در آن استقصاء كنم . در همين حين بود ودر حالي كه هنوز مردد بودم به اين نيتم جامهء عمل بپوشانم ، با خبر شدم كه امام بدر الدين محمد بن عبد اللّه زركشى كتابي جامع وشامل در اين باره تأليف كرده است به نام البرهان في علوم القرآن . من آن قدر آن را جستجو كردم تا به دستش آوردم وبا مطالعه آن شادمانيم دو چندان شد وخداى را بسيار سپاس گفتم وعزم را جزم كردم تا آنچه را در دل پنهان مىداشتم آشكار سازم . نتيجهء آن تأليف اين كتاب عظيم الشأن وپرفايده ( الاتقان ) بود . كه من أنواع آن را مناسب‌تر از ترتيب البرهان تنظيم كردم يعنى بعضي از أنواع آن را در يكديگر ادغام كردم وآن انواعى كه مىبايست از يكديگر جدا وتفكيك شود ودر البرهان تفكيك نشده بود ، در اين كتابم آنها را از يكديگر تفكيك كردم . ومطالب زيادى را نيز به آن افزودم وآن را الاتقان في علوم القرآن ناميدم ومقدمه‌اى براي تفسير بزرگم كه به تأليف آن شروع كرده‌ام وآن را مجمع البحرين ومطلع البدرين ناميده‌ام ، قرار دادم . « 1 » كتاب الاتقان در هشتاد نوع تنظيم شده است وسيوطى در مقدمه مهم‌ترين منابع خود در تأليف اين كتاب را بر شمرده ومعرفى كرده است . هم چنين فهرستى از أنواع سه

--> ( 1 ) - الاتقان ، ج 1 ، ص 16 - 27 .